XVII MFG Iwona Księżniczka Burgunda

Spektakl konkursowy XVII Międzynarodowego Festiwalu Gombrowiczowskiego.
Państwowy Teatr Komediowy w Skopje, Macedonia Północna

„Iwona, księżniczka Burgunda” Witolda Gombrowicza to opowieść o ciszy, która zmienia otaczający ją świat. Iwona nie mówi, a jej milczenie działa jak lustro, obnażając hipokryzję, słabość i strach wszystkich wokół niej. Książę Filip dostrzega ją w chwili nudy. To, co zaczyna się jako drobny żart na świeżym powietrzu, szybko staje się głównym problemem tej historii. Każda próba księcia, by „rozszyfrować” jej milczenie, sprawia, że traktuje ją jak odbicie jeziora, w które wpada książę Narcyz, kochając ją i nienawidząc, podczas gdy ona nie podejmuje żadnych działań. Rodzina królewska, nie potrafiąc poradzić sobie z jej odmiennością, stopniowo rozpada się pod ciężarem własnych tajemnic, a maski uprzejmości i przyzwoitości, wzmocnione protokołem królewskim, zsuwają się z ich twarzy w obliczu spojrzenia Iwony.

Scenografia jest minimalistyczna i metaforyczna: znajdujemy się w zamku, a jednocześnie widzimy odbicie rzeki. Bez fizycznych zmian przed naszymi oczami wyłaniają się przestrzenie psychiczne i mentalne, a strumień myśli bohaterów staje się widoczny dla widzów. Postacie są obecne nawet wtedy, gdy ich nie ma; ujawniają się ich lęki i pragnienia, tworząc atmosferę obserwacji, która jest jednocześnie intymna i niekomfortowa. Milczenie Iwony wywołuje absurdalne sytuacje, łaskoczący humor na granicy obrzydzenia i histerii, aby obnażyć przemoc ukrytą za pozorem porządku i protokołu. Chociaż tekst został napisany przed II wojną światową, jego aktualność uderza dzisiaj, gdy osadzamy sztukę we współczesnym kontekście, gdzie przypadki kobiecobójstwa są tak samo (nie)widoczne jak zbiorowa ślepota i zapominanie. Iwona nie jest jedynie postacią; jest potencjałem zmiany, który system i otaczający ją świat próbują zniszczyć. Jej śmierć jest nie tylko fizyczna, ale i symboliczna: zniszczenie możliwości zmierzenia się z prawdą.

Spektakl zgłębia absurd ludzkiej egzystencji, sprzeczności między dobrem a złem, rozrywką a smutkiem, nudą a pasją. Widzowie stają twarzą w twarz ze śmiechem i rozkładem wartości moralnych, poczuciem histerycznego i tragicznego absurdu, co pozostawia ich z pytaniami, które są proste, a jednak nieuniknione: gdyby ona przemówiła, czy cokolwiek by się zmieniło? Czy znalazłby się ktoś, kto by jej wysłuchał? I na ile jesteśmy gotowi zmierzyć się z naszą hipokryzją? Ivona, choć wyraźnie ludzka: oddychająca, myśląca, czująca, jest postrzegana jako lustro, katalizator i ostrzeżenie przed najniższymi ludzkimi namiętnościami. Scena staje się miejscem, gdzie cisza przemawia głośniej niż słowa, a władza i człowieczeństwo zderzają się w swojej najczystszej i najbardziej absurdalnej postaci.